Tin tức
YOLO không sai. Chỉ là bạn đang sống trong một giai đoạn… chưa thấy bão
Góc nhìn thế hệ • Tài chính cá nhân
YOLO KHÔNG SAI
Chỉ là bạn đang sống trong một giai đoạn… chưa thấy bão
Khi biến cố xảy ra, mọi triết lý YOLO hay mọi tranh luận làm tám tiếng hay mười tiếng đều trở nên rất nhỏ.
Gần đây, tôi nghe rất nhiều người trẻ nói về cuộc sống bằng một giọng khá giống nhau. Không phải một hai người, mà là cả một trào lưu tư duy đang lan rộng trong xã hội.
Cố gắng để làm gì khi giá nhà cao như vậy.
Làm bao nhiêu cũng không mua nổi bất động sản.
Thôi thì sống cho hiện tại, YOLO cho nhẹ đầu.
Nếu nhìn một cách công bằng, những câu nói đó không hoàn toàn sai. Thậm chí, đặt trong bối cảnh hiện tại, chúng có lý. Thu nhập tăng chậm, chi phí sinh hoạt leo thang, bất động sản vượt xa khả năng của phần lớn người trẻ. Việc phủ nhận thực tế đó chỉ khiến cuộc đối thoại trở nên sáo rỗng.
Nhưng tôi không viết bài này để tranh luận đúng – sai. Tôi cũng không viết để giảng đạo lý hay đứng ở vị thế người đi trước để phán xét.
Tôi viết bài này cho những người đã có tuổi hơn một chút, đã gánh trách nhiệm nhiều hơn một chút – những người đang làm cha mẹ, anh chị, người dẫn dắt – để cùng nhau nhìn sâu hơn vào một câu hỏi quan trọng hơn rất nhiều:
“Vì sao người trẻ hôm nay lại nghĩ như vậy, và nếu thật sự thương họ, chúng ta nên làm gì để giúp họ chuẩn bị cho tương lai?”
Mỗi cách sống đều là sản phẩm của văn hóa và môi trường sống
Cách con người kiếm tiền, tiêu tiền hay tích lũy chưa bao giờ là lựa chọn ngẫu nhiên. Nó được hình thành rất lâu, qua lịch sử, qua môi trường sống, qua những gì họ đã từng phải đối diện.
Trong các nghiên cứu về văn hóa Việt Nam, những học giả như Trần Quốc Vượng hay Phan Ngọc từng chỉ ra rằng sự khác biệt vùng miền tạo ra những phản xạ sống rất khác nhau.
Miền Bắc
Nơi con người phải sống cùng khí hậu khắc nghiệt, bão lũ, mùa đông lạnh, chiến tranh và biến động lịch sử kéo dài. Chính hoàn cảnh đó hình thành một văn hóa lo xa, chắt chiu, tiết kiệm, làm việc cẩn trọng. Người ta không tiết kiệm vì được dạy rằng tiết kiệm là tốt, mà vì họ đã từng trả giá cho việc không chuẩn bị.
Miền Nam
Đặc biệt là miền Tây – được khai phá muộn hơn, thiên nhiên hào phóng hơn, đất đai màu mỡ, ít thiên tai khắc nghiệt. Điều đó tạo ra một lối sống thoải mái hơn, ít ám ảnh về rủi ro dài hạn, kiếm được thì tiêu, sống nhiều cho hiện tại.
Không có đúng hay sai ở đây. Chỉ có một sự thật:
Con người phản ứng theo môi trường mà họ cảm nhận được.
Và người trẻ hôm nay đang lớn lên trong một môi trường mà “bão” chưa hiện hình rõ ràng.
Vì sao người ta chỉ tiết kiệm khi họ thấy rủi ro?
Trong kinh tế học và tài chính hành vi, có một nguyên lý rất quan trọng nhưng thường bị hiểu sai: con người không tiết kiệm vì đạo đức, mà vì họ nhìn thấy nguy cơ trong tương lai.
Lý thuyết Vòng đời tiêu dùng của Franco Modigliani cho rằng con người sẽ sẵn sàng chi tiêu khi họ tin rằng dòng tiền tương lai vẫn ổn định. Ngược lại, chỉ cần cảm nhận rằng thu nhập tương lai có thể bấp bênh, hành vi tiêu dùng sẽ thay đổi ngay lập tức.
Các nghiên cứu về tiết kiệm phòng ngừa cũng chỉ ra điều tương tự: khi rủi ro chưa xảy ra hoặc chưa được cảm nhận, con người rất khó tự ép mình phải chuẩn bị. Việc “không tiết kiệm” trong trường hợp này không phải là thiếu ý thức, mà là phản xạ tự nhiên của não bộ.
Tài chính hành vi, đặc biệt qua các công trình của Daniel Kahneman, còn cho thấy một điểm quan trọng hơn: con người luôn đánh giá thấp những rủi ro ở xa và đánh giá cao những trải nghiệm cảm xúc ở hiện tại. Não bộ được thiết kế để phản ứng với nguy hiểm trước mắt, chứ không giỏi chuẩn bị cho những điều mười hay hai mươi năm sau.
Nói cách khác, người trẻ không tiêu xài vì họ vô trách nhiệm,
mà vì họ chưa thực sự “thấy bão”.
Khoảng cách giữa thế hệ 7X–8X và người trẻ hôm nay
Thế hệ 7X, 8X lớn lên trong thiếu thốn. Họ từng chứng kiến cha mẹ chật vật, làm lụng cả đời mà vẫn không dư dả. Họ từng thấy rất rõ rằng nếu không nỗ lực và tích lũy, ngày mai sẽ rất mong manh. Chính vì vậy, động lực làm việc, tiết kiệm, mua nhà, mua đất đến với họ rất sớm, không cần ai nhắc.
Ngược lại, nhiều người trẻ hôm nay lớn lên trong một xã hội đã đủ đầy hơn rất nhiều. Khó khăn lớn nhất, như Covid, với không ít người chỉ là một giai đoạn không quá đau. Nếu may mắn có gia đình hỗ trợ, có tích lũy từ thế hệ trước, thì những cú sốc đó thậm chí còn khá mờ nhạt.
Khi không thấy bão, con người rất khó hiểu vì sao phải chuẩn bị thuyền.
Có những rủi ro chỉ thật sự hiểu khi bạn đứng trong bệnh viện
Tôi thường nói với bạn bè mình rằng nếu muốn hiểu thế nào là rủi ro tài chính thật sự, hãy thử bước vào bệnh viện Nhi hoặc bệnh viện Ung Bướu. Không phải để tham quan, mà để tự hỏi một câu rất đơn giản:
“Nếu mình là người trong đó, mình sẽ ở vị trí nào?”
Bạn sẽ là người trải bạt ngủ ngoài hành lang, ăn cơm từ thiện, vừa trông con vừa lo từng đồng viện phí? Hay bạn là người nằm trong phòng dịch vụ, có y tá, có bác sĩ, có người hỗ trợ, để bạn chỉ tập trung vào việc chăm sóc và dỗ dành con?
Không ai mong bệnh tật. Nhưng bệnh tật không hỏi bạn đã chuẩn bị hay chưa.
Và khi biến cố xảy ra, mọi triết lý YOLO hay mọi tranh luận làm tám tiếng hay mười tiếng đều trở nên rất nhỏ.
Cuộc đời không có nút quay lại như game
Một trong những ảo tưởng lớn nhất của người trẻ là nghĩ rằng nếu hôm nay chưa sẵn sàng thì mai mốt quay lại chuẩn bị cũng được.
Nhưng cuộc đời không giống game. Game có thể quay lại map cũ để farm đồ. Cuộc đời thì không.
Nếu trong mười năm đầu đi làm, bạn vừa làm vừa chơi, vừa trì hoãn vừa “chữa lành”, không học thêm, không nâng cấp kỹ năng, không mở rộng tư duy, thì đến lúc xã hội bắt đầu kỳ vọng bạn gánh vai trò quản lý, lo cho gia đình, bảo vệ con cái và cha mẹ, bạn sẽ phải trả một cái giá rất lớn để bù lại quãng thời gian đã trôi qua.
Khủng hoảng trung niên không đến vì tuổi tác.
Nó đến vì năng lực không theo kịp trách nhiệm.
Thương thế hệ trẻ không phải là dỗ dành mãi, mà là giúp họ nhìn thấy tương lai
Chúng ta thương con, thương em, thương người trẻ, điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng hãy tự hỏi một câu rất thực tế: liệu chúng ta có thể ở bên họ 24/7 trong mười hay mười lăm năm tới không?
Hôm nay con đi làm về khóc, nói muốn nghỉ việc, dỗ một lần được. Hai lần, ba lần thì sao? Mười năm nữa, khi con có gia đình, có con cái, liệu chúng ta còn đủ sức để dỗ dành trước mọi biến cố?
Xã hội không hoàn hảo. Cuộc sống không nhẹ nhàng hơn theo thời gian. Ngược lại, nó phức tạp và khắc nghiệt hơn rất nhiều.
Nếu thật sự thương, có lẽ điều quan trọng nhất không phải là nói:
“Cố lên” hay “đời không dễ đâu”.
Mà là giúp người trẻ nhìn thấy bức tranh phía trước có “Bão”.
Kết
YOLO không xấu.
Nhưng YOLO trong khi chưa thấy bão
là một rủi ro rất lớn.
Việt Nam trong mười đến mười lăm năm tới sẽ khác rất nhiều. Dân số không còn vàng, cạnh tranh việc làm gay gắt, công nghệ, AI, pháp lý thay đổi liên tục.
Chỉ biết “đổ lỗi” sẽ không tạo ra năng lực cho con người. Trốn tránh không tạo ra sự chuẩn bị.
Và cuối cùng, mỗi người sẽ phải sống với hệ quả của những quyết định mình đưa ra ở tuổi rất trẻ.
Tác giả
Nguyễn Thế Trung
Chủ tịch FranchiseVN • Chuyên gia Tài chính & tư vấn doanh nghiệp với hơn 15 năm kinh nghiệm
© 2026 FranchiseVN. Bài viết thuộc bản quyền của tác giả.
