Câu hỏi đó không đến từ một buổi hội thảo lớn. Nó đến từ một lớp học nhỏ, nơi những chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ ngồi với nhau quanh một chiếc bàn dài, cà phê đã nguội, áo sơ mi đã nhăn sau cả ngày chạy việc.

Một anh ngập ngừng giơ tay. Anh nói mình không rành tài chính, cũng không hiểu mấy thuật ngữ như dòng tiền chiết khấu hay định giá doanh nghiệp. Nhưng anh hỏi rất thật. Nếu một ngày anh muốn bán công ty, thì công ty của anh đáng giá bao nhiêu tiền.

Cả phòng im lặng vài giây. Rồi có người gật đầu. Có người cười nhẹ. Có người nhìn xuống bàn. Vì ai cũng hiểu, đó không phải là câu hỏi của riêng anh. Đó là câu hỏi của rất nhiều người đang ở giữa cuộc đời làm doanh nghiệp.

Những người đã đi qua mười năm, mười lăm năm, thậm chí hai mươi năm gây dựng. Những người đã có doanh thu vài chục tỷ, vài trăm tỷ, thậm chí cả nghìn tỷ nhưng vẫn gọi là SME. Những người bắt đầu cảm thấy mình không còn trẻ nữa, không còn muốn đánh đổi sức khỏe, thời gian và gia đình như trước. Và rồi trong một khoảnh khắc yên tĩnh, họ tự hỏi: nếu mình rút ra, mình còn lại gì.

Người ta thường nghĩ định giá doanh nghiệp là câu chuyện của chuyên gia tài chính. Nhưng với chủ doanh nghiệp, nó đơn giản và cũng rất đời.

Nghe có vẻ đơn giản. Nhưng khi đem con gà đó ra chợ, câu chuyện bắt đầu khác đi.

Bởi vì người mua không chỉ nhìn vào số trứng nó đã đẻ. Người mua nhìn vào câu hỏi: nếu anh chủ không còn ở đây, con gà này còn tiếp tục đẻ trứng được không.

Và đó là điểm yếu lớn nhất của phần lớn doanh nghiệp Việt Nam.

Rất nhiều doanh nghiệp gia đình vận hành bằng uy tín cá nhân. Khách hàng lớn quen chủ. Nhà cung cấp nể chủ. Quyết định lớn nhỏ đều qua chủ. Doanh nghiệp chạy được vì có một người đứng giữa mọi dòng chảy.

Nhưng chính điều đó khiến nhà đầu tư e ngại. Vì họ biết, khi người chủ rút ra, rất nhiều thứ có thể sụp đổ theo.

Đó là lúc IPO bước vào câu chuyện. Nhưng không phải với hình ảnh hào nhoáng của những bảng điện tử xanh đỏ. Mà là với một ý nghĩa rất khác:

Trong quá trình đó, doanh nghiệp phải học cách vận hành mà không cần chủ đứng ở giữa:

Doanh nghiệp dần trở thành một cỗ máy tạo ra dòng tiền có thể tự chạy. Và khi rủi ro biến mất, giá trị doanh nghiệp tăng lên một cách rất tự nhiên.

Cùng một công ty. Cùng một dòng tiền.
Nhưng kết quả hoàn toàn khác nhau, chỉ vì cấu trúc khác nhau.

IPO không giúp bạn kiếm tiền nhanh. IPO giúp bạn không phải bán rẻ cả một đời gây dựng.

Nó biến doanh nghiệp từ một tài sản rủi ro thành một tài sản tài chính. Nó cho bạn quyền chọn:

Bạn không cần IPO ngay hôm nay. Nhưng nếu một ngày nào đó bạn muốn rút ra, muốn nghỉ ngơi, muốn chuyển giao, thì IPO là con đường duy nhất để bạn không phải bán công ty của mình trong tiếc nuối.