Tin tức
Cơ hội lịch sử của một thế hệ doanh nhân
Thị trường vốn • Chiến lược doanh nghiệp
SÓNG CUỐI
Cơ hội lịch sử của một thế hệ doanh nhân trước khi chu kỳ khép lại
Doanh nhân giỏi không phải là người làm mãi một cách quen tay, mà là người biết chọn đúng thời điểm để thay đổi vai trò của chính mình.
Có những thời điểm trong lịch sử mà cánh cửa thị trường vốn mở ra rất rộng, nhưng chỉ trong một khoảng thời gian hữu hạn. Ai bước qua được thì đổi đời doanh nghiệp, thậm chí đổi vị thế của cả một thế hệ. Ai đến muộn thì vẫn làm ăn được, nhưng không còn cơ hội làm “deal lớn”, không còn dư địa để tái cấu trúc tài sản, chuyển giao thế hệ hay bước lên một tầng nấc mới của cuộc chơi.
Tôi gọi khoảnh khắc như vậy là Sóng cuối.
Đó không phải là sự hoảng loạn. Đó là sự tỉnh táo. Tỉnh táo để nhận ra rằng chu kỳ nào cũng có điểm bắt đầu và điểm kết thúc, và doanh nhân giỏi không phải là người làm mãi một cách quen tay, mà là người biết chọn đúng thời điểm để thay đổi vai trò của chính mình.
Để hiểu vì sao tôi tin rằng Việt Nam đang đứng trước một “sóng cuối”, chúng ta cần quay lại một câu chuyện lịch sử đã định hình vận mệnh của Trung Quốc suốt hơn nửa thế kỷ qua.
Khi lịch sử mở cửa thị trường vốn
Đầu thập niên 1970, trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, Mỹ đứng trước một bài toán địa chính trị lớn. Liên Xô là đối thủ chiến lược, và Trung Quốc khi đó vẫn là một nền kinh tế đóng, nghèo và bị cô lập. Henry Kissinger, với vai trò Cố vấn An ninh Quốc gia rồi Ngoại trưởng Mỹ, đã thực hiện những chuyến đi bí mật tới Bắc Kinh, mở đường cho việc bình thường hóa quan hệ Mỹ – Trung. Đỉnh điểm là chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Richard Nixon năm 1972.
Quyết định đó không chỉ mang tính ngoại giao. Nó mở ra một cánh cửa lớn để Trung Quốc từng bước tham gia vào trật tự kinh tế toàn cầu, tiếp cận thương mại quốc tế và quan trọng hơn cả là tiếp cận thị trường vốn của thế giới, mà trung tâm chính là Mỹ.
Phải mất gần ba thập kỷ sau, nhưng đến cuối những năm 1990 và đặc biệt là đầu những năm 2000, hệ quả của quyết định đó mới thực sự bùng nổ. Các doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu niêm yết tại New York, trên NYSE và Nasdaq. Dòng vốn quốc tế chảy vào Trung Quốc với quy mô mà trước đó họ chưa từng có trong lịch sử.
Số liệu từ USCC
Tính đến giai đoạn cao điểm, đã có hơn 100 doanh nghiệp Trung Quốc niêm yết tại Mỹ, bao gồm những cái tên mang tính biểu tượng như Alibaba, JD.com hay Baidu.
Tổng vốn hóa xấp xỉ 1.000 tỷ USD
Đây không chỉ là con số. Đây là bằng chứng cho thấy thị trường vốn có thể làm thay đổi cấu trúc giàu nghèo và năng lực cạnh tranh của cả một quốc gia.
Đỉnh cao và bước ngoặt
Nếu nhìn sâu hơn vào dữ liệu, ta sẽ thấy hai “đỉnh” rất khác nhau.
Năm 2021 – Đỉnh về chất lượng và quy mô vốn
Riêng nửa đầu năm 2021, các doanh nghiệp Trung Quốc IPO tại Mỹ đã huy động khoảng 7,6 tỷ USD, với nhiều thương vụ lớn, quy mô hàng trăm triệu USD mỗi công ty. Đây là giai đoạn mà IPO Trung Quốc tại Mỹ không chỉ nhiều mà còn rất “đậm tiền”.
Nguồn: Reuters, Refinitiv, USCC
Nhưng cũng chính từ năm 2021, mọi thứ bắt đầu đổi chiều.
Sau vụ IPO của Didi, chính phủ Trung Quốc siết chặt việc niêm yết ra nước ngoài, đặc biệt với các công ty có dữ liệu người dùng lớn. Song song đó, phía Mỹ, thông qua Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC), yêu cầu các doanh nghiệp Trung Quốc phải công bố rõ ràng hơn về cấu trúc pháp lý VIE và rủi ro can thiệp của chính phủ Trung Quốc. SEC thậm chí đã tạm dừng phê duyệt nhiều hồ sơ IPO Trung Quốc trong năm 2021 nếu không đáp ứng yêu cầu minh bạch mới.
Hệ quả: IPO Trung Quốc tại Mỹ thay đổi bản chất
Năm 2021
7,6 tỷ
USD huy động (nửa đầu năm)
Quy mô TB: >300 triệu USD/thương vụ
Năm 2024
64 DN
niêm yết (cao nhất về số lượng)
Quy mô TB: ~50 triệu USD/thương vụ
Nguồn: Reuters, USCC (báo cáo tháng 3/2025)
Cùng lúc đó, một số doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu rút niêm yết hoặc buộc phải hủy niêm yết. Didi chính thức rời sàn NYSE vào năm 2022. Tám doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đã delist trong giai đoạn 2022–2023, và đến nay không còn doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc nào niêm yết trên ba sàn lớn của Mỹ.
USCC cũng ghi nhận từ đầu năm 2024 đến đầu tháng 3/2025 đã có 19 công ty Trung Quốc bị hoặc tự nguyện rút khỏi sàn Mỹ.
Đây là một thông điệp rất rõ ràng của lịch sử: cửa sổ thị trường vốn không đóng sập, nhưng nó hẹp lại, khó hơn và rủi ro hơn. Ai đã đi trước thì hưởng lợi lớn. Ai đến sau vẫn có thể đi, nhưng cái giá phải trả cao hơn rất nhiều.
Việt Nam và khoảnh khắc đang mở ra
Quay trở lại Việt Nam, chúng ta đang ở một vị thế khác. Chúng ta đi sau Trung Quốc trong bình thường hóa quan hệ kinh tế quốc tế, trong hội nhập thị trường vốn, trong việc xây dựng những tập đoàn đủ lớn để ra biển lớn.
Nhưng đi sau không đồng nghĩa với không có cơ hội.
Ngược lại, chính vì đi sau, Việt Nam có lợi thế nhìn thấy rõ chu kỳ đã từng diễn ra với Trung Quốc, biết đâu là thời điểm thuận lợi nhất để hành động và đâu là rủi ro cần tránh.
Tôi tin rằng 10 năm tới là một chu kỳ rất đặc biệt đối với Việt Nam. Thị trường vốn trong nước có cơ hội được nâng hạng. Các doanh nghiệp đầu tàu như VinFast đã bắt đầu thử sức tại thị trường Mỹ. Quan trọng hơn, hàng trăm, thậm chí hàng nghìn doanh nghiệp SME đang đứng trước cơ hội chuyển mình thành doanh nghiệp đại chúng, minh bạch hơn, chuẩn hóa hơn và tiếp cận nguồn vốn dài hạn thay vì chỉ dựa vào vay ngân hàng hay vốn gia đình.
Nhưng chu kỳ này không dành cho tất cả mọi người.
Đây là chu kỳ cuối cho thế hệ doanh nhân 7X và 8X.
Những người đã đi gần trọn hành trình làm doanh nghiệp, không còn đủ thời gian để chờ thêm một vòng kinh tế lớn nữa. Nếu bỏ lỡ giai đoạn này, rất nhiều người sẽ chỉ có thể duy trì doanh nghiệp ở trạng thái ổn định, chứ khó có thể thực hiện một bước nhảy chiến lược mang tính quyết định.
Vì sao tôi bắt đầu chuỗi chia sẻ và cuốn sách này
Chính từ nhận thức đó, tôi sẽ bắt đầu một chuỗi chia sẻ sau Tết về việc làm thế nào để chuẩn bị cho hành trình trở thành doanh nghiệp đại chúng thông qua IPO.
Không phải để ai cũng phải IPO, mà để doanh nhân hiểu IPO như một công cụ chiến lược, giúp tái cấu trúc quản trị, tiếp cận thị trường vốn, phân chia tài sản gia đình và chuẩn bị kế thừa cho thế hệ sau.
Song song, tôi đang tìm đồng tác giả và nhà tài trợ cho một cuốn sách về IPO và thị trường vốn dành riêng cho Việt Nam, dự kiến xuất bản vào tháng 4. Đây không phải là một cuốn sách lý thuyết vay mượn từ nước ngoài, mà là một công trình tổng hợp góc nhìn thực tiễn từ công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, công ty kiểm toán, tổ chức quản lý tài sản và những người đã trực tiếp làm việc với doanh nghiệp Việt trong hành trình gọi vốn và niêm yết.
Thị trường Việt Nam hiện nay thiếu trầm trọng những cuốn sách như vậy. Chuyên gia tài chính Việt Nam không thiếu, nhưng rất ít người viết, vì họ biết quá nhiều và cũng quá thận trọng để chia sẻ. Cuốn sách này được thiết kế để vừa đảm bảo an toàn thông tin, vừa giúp doanh nghiệp hình dung rõ con đường phía trước.
Nếu có khoảng 3.000 người đọc cuốn sách này, thì đó cũng chính là 3.000 doanh nhân, 3.000 khách hàng tiềm năng cho những tổ chức tài chính, chứng khoán, đầu tư và quản lý tài sản tham gia đồng hành ngay từ đầu.
Lời mời
Lời mời cho Sóng cuối
Lịch sử cho thấy, Trung Quốc đã giàu lên rất nhanh khi thị trường vốn mở cửa mạnh mẽ vào đầu những năm 2000. Nhưng lịch sử cũng cho thấy, khi địa chính trị thay đổi, cửa sổ ấy hẹp lại và cuộc chơi trở nên khắc nghiệt hơn.
Việt Nam đang đứng trước một cửa sổ tương tự, dù quy mô nhỏ hơn, nhưng vẫn đủ lớn để thay đổi vận mệnh của một thế hệ doanh nhân.
Nếu bạn là doanh nhân đang nghĩ đến tương lai của doanh nghiệp và gia đình mình.
Nếu bạn là công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, công ty kiểm toán hay quản lý tài sản muốn đồng hành dài hạn với cộng đồng SME Việt Nam.
Tôi tin rằng Sóng cuối này là một dự án đáng để cùng nhau bước vào, trước khi chu kỳ khép lại.
Bắt đầu từ đây
Đánh giá mức độ sẵn sàng IPO của doanh nghiệp bạn
Khảo sát miễn phí giúp bạn hiểu doanh nghiệp đang ở đâu trên hành trình IPO, cần chuẩn hóa những gì, và lộ trình phù hợp nhất.
Chỉ mất 5-7 phút • Nhận báo cáo đánh giá ngay
Tác giả
Nguyễn Thế Trung
Chủ tịch FranchiseVN • Chuyên gia Tài chính & tư vấn doanh nghiệp với hơn 15 năm kinh nghiệm
© 2026 FranchiseVN. Bài viết thuộc bản quyền của tác giả.

