Có một buổi chiều, tôi ngồi cà phê với một người anh – chủ một doanh nghiệp sản xuất có hơn 20 năm tuổi đời. Anh là mẫu doanh nhân rất điển hình của thế hệ 7X: tự tay gây dựng từ hai bàn tay trắng, đi qua đủ các giai đoạn “mở cửa – WTO – bùng nổ bất động sản – bùng nổ tiêu dùng”. Doanh nghiệp của anh ổn định, có nhà máy, có đất, có thương hiệu trong ngành, mỗi năm lợi nhuận đều đặn.

Anh nhìn ra cửa kính, chậm rãi nói:

Câu nói đó tôi không xa lạ, nhưng nó luôn đem lại cho tôi suy nghĩ. Không phải vì nó bi quan. Mà vì nó phản ánh đúng một điều rất lớn đang diễn ra: chúng ta đang đứng trước làn sóng cuối của một thế hệ doanh nhân.

Chưa bao giờ trong lịch sử, công nghệ lại thay đổi mô hình kinh doanh nhanh như hôm nay.

Rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam được xây dựng trên nền tảng vật lý: nhà máy – chi nhánh – con người – mối quan hệ. Tăng trưởng bằng cách mở thêm điểm bán, thêm xưởng, thêm nhân sự. Mô hình đó đã từng rất hiệu quả trong 20 năm qua.

Nhưng thế giới mới không còn tăng trưởng theo cách đó.

Và đó là thời điểm rất quan trọng:

Hoặc doanh nghiệp được tái cấu trúc để bước vào một cấp độ mới – minh bạch hơn, chuẩn hóa hơn, có thể vận hành bởi đội ngũ chuyên nghiệp,

Hoặc nó sẽ dần trở thành một tài sản lạc hậu trong 10 năm tới.

Trong nhiều năm, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn quen sống trong “vùng an toàn” của Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS). VAS đủ mềm để doanh nghiệp linh hoạt trong cách ghi nhận doanh thu, chi phí, tài sản, và đủ “dễ thở” để rất nhiều doanh nghiệp có thể tồn tại, mở rộng, thậm chí tăng trưởng nhanh mà không phải tái cấu trúc quá sâu về hệ thống tài chính – kế toán.

Nhưng thế giới tài chính đã không còn đứng yên.

Từ năm 2020, Bộ Tài chính Việt Nam đã chính thức công bố lộ trình chuyển đổi sang IFRS – Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế. Giai đoạn tự nguyện bắt đầu từ 2022, và dự kiến giai đoạn bắt buộc sẽ mở rộng từ 2025–2030 cho các doanh nghiệp niêm yết, các tập đoàn lớn, và dần lan sang các doanh nghiệp quy mô trung bình.

Điều đó có nghĩa là, với rất nhiều SME Việt Nam – vốn đã quen với hệ thống kế toán “linh hoạt” – IFRS không chỉ là một chuẩn mực mới. Nó là một cuộc thay máu về cách doanh nghiệp nhìn vào chính mình.

Có một con số rất đáng suy ngẫm: tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động của Việt Nam đạt đỉnh vào khoảng 2022–2023, ở mức gần 68% dân số. Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, từ sau 2035, tỷ lệ này sẽ giảm nhanh, và đến năm 2045 chỉ còn khoảng 60%.

Điều đó có nghĩa là Việt Nam đang đi qua đỉnh của dân số vàng.

Cùng lúc đó, thế giới bước vào chu kỳ bùng nổ công nghệ chưa từng có. AI, tự động hóa, dữ liệu lớn, mô hình nền tảng đang làm thay đổi cách doanh nghiệp vận hành nhanh hơn bất kỳ chu kỳ nào trong 50 năm qua.

Cửa sổ IPO “đẹp” – nơi mà SME vẫn còn có thể kể câu chuyện tăng trưởng, kế thừa và tái cấu trúc – sẽ không mở mãi.